BAE’de Şeriat Var mı? Toplumsal Cinsiyet, Çeşitlilik ve Sosyal Adalet Perspektifinden Bir Değerlendirme
Birleşik Arap Emirlikleri (BAE), Orta Doğu’nun en zengin ülkelerinden biri olarak, küresel ölçekte dikkat çekerken, aynı zamanda toplumsal yapısı, kültürel normları ve dinî hukuku ile de tartışma yaratmaktadır. Özellikle şeriat hukuku, BAE’deki toplumun farklı kesimleri için farklı anlamlar taşıyor ve bu durum, toplumsal cinsiyet, çeşitlilik ve sosyal adalet gibi önemli kavramlarla derinden bağlantılı. İstanbul’da yaşarken, sokakta gördüğüm manzaralar, toplu taşıma araçlarında karşılaştığım insanlar, işyerindeki iletişimler ve sosyal hayattaki deneyimler, BAE’nin şeriat uygulamalarının toplumsal yapıyı nasıl şekillendirdiğini gözlemlememde bana ilham kaynağı oldu. Şeriatın, bu zengin ve modern toplumda nasıl bir rol oynadığını anlamaya çalışırken, bu hukukun farklı gruplar üzerindeki etkilerini incelemek, toplumsal çeşitliliğin ne şekilde yansıdığını görmek açısından oldukça önemli.
BAE’deki Hukuk Sistemi ve Şeriat
BAE’deki hukuk sistemi, Batı hukukunun temel ilkelerinin yanı sıra, İslam hukukunun da güçlü bir şekilde yer aldığı bir yapıdır. Bu yapı, şeriatın önemli bir parçası olduğu bir düzeni yansıtmaktadır. Ancak burada şeriatın sadece dinî bir kavramdan ibaret olmadığını, aynı zamanda devletin hukuk sisteminde de büyük bir etki yarattığını vurgulamak gerekiyor. Şeriat, özellikle aile hukuku, miras ve bazı suçlar üzerinde etkilidir. BAE’deki şeriat uygulamaları, çoğunlukla kişisel yaşamı ve toplumsal ilişkileri düzenlerken, aynı zamanda devletin resmi politikalarıyla da şekillenmektedir.
Birleşik Arap Emirlikleri, her ne kadar modern bir yüzeye sahip olsa da, geleneksel İslam normlarının etkisi hala büyük bir rol oynamaktadır. Bunun en somut örneklerinden biri, kadınların toplumsal yaşamda karşılaştığı sınırlamalar ve toplumsal cinsiyet eşitsizliğidir.
Toplumsal Cinsiyet ve Şeriatın Etkisi
BAE’de kadınların toplumsal cinsiyet rollerine dair normlar, şeriatın etkisiyle şekillenmektedir. Sokakta, alışveriş merkezlerinde, ya da herhangi bir toplu alanda kadınların giyimleri, davranış biçimleri ve sosyal etkileşimleri, genellikle bu geleneksel normlar çerçevesinde biçimlenir. Kadınlar, genel olarak kamusal alanda daha dikkatli bir şekilde hareket etmek zorundadırlar ve bu durum, onları yalnızca toplumsal normlar değil, şeriat hukuku tarafından da kısıtlar.
Bir sabah toplu taşımada yaşadığım bir deneyim, BAE’deki toplumsal cinsiyet rollerinin nasıl işlerliğe dönüştüğünü gösteren örneklerden biriydi. Yanımda oturan bir kadının, başını örtüp örtmediği konusunda duyduğu kaygıyı anlamak zordu. Ancak kadının giydiği elbise, kafasında örtü olmaması, onun şeriat kurallarına aykırı bir şekilde hareket ettiğini düşündürüyordu. Diğer yolcular, kadının özgür bir şekilde hareket etmesini görebilirken, şeriat kurallarına uyanlar kadına daha temkinli ve bazen acımasız bakıyordu. Bu tür anlar, şeriatın kadınların özgürlüğü üzerinde nasıl bir baskı oluşturduğunu gösteriyor.
Kadınların evlilikleri, boşanma hakları, miras alma gibi konularda da şeriat uygulamalarının etkisi oldukça belirgindir. Kadınlar, şeriat hukukunda erkeklere göre daha az hakka sahiptirler. Örneğin, mirasta kadınlar erkeklerin yarısı kadar pay alırlar. Şeriat, toplumsal cinsiyet eşitsizliğini doğrudan destekleyen bir düzenek olarak karşımıza çıkar.
Çeşitlilik ve Şeriatın Toplumsal Etkisi
BAE, çok kültürlü bir toplum olarak bilinse de, bu çeşitlilik içinde şeriatın etkisi bazı gruplar için daha belirgin hale gelir. Göçmen işçilerin, özellikle güney Asya kökenli kişilerin yaşamları, şeriatın etkilerinden daha fazla etkilenmektedir. Çoğu göçmen, BAE’ye ekonomik fırsatlar arayarak gelirken, toplumsal cinsiyet rollerinden, sosyal adalet eksikliklerinden, ve şeriat kurallarının baskılarından da nasibini almaktadır.
Bunun en açık örneği, göçmen işçilerin toplumsal yaşamda maruz kaldıkları ayrımcılık ve adaletsizliktir. Çoğu zaman BAE’deki düşük gelirli işlerde çalışan bu işçiler, hem dini hem de toplumsal anlamda dışlanmış hissederler. Kendi kültürlerinden ve dinlerinden uzakta, daha düşük haklarla yaşamaktadırlar. Örneğin, göçmen işçilerin kadınları, başörtüsü takmadan kamusal alanda yürüyemezler, çünkü bu durum, şeriatla örtüşmeyen bir davranış olarak kabul edilebilir.
Sosyal Adalet ve Şeriatın Göçmenlere Etkisi
BAE’de sosyal adaletin nasıl işlediğini değerlendirdiğimizde, şeriatın göçmenler üzerindeki etkisi de önemli bir konu haline gelir. Şeriatın sadece yerli Araplar için değil, aynı zamanda dışarıdan gelen işçiler için de belirleyici bir yönü vardır. BAE’deki işçi hakları, uluslararası standartlara kıyasla oldukça zayıftır. İşçiler, zaman zaman sömürülen ve temel haklarından yoksun bırakılan bireyler olarak karşılarına çıkar. Şeriat hukuku, bu tür durumlarda adaleti sağlama noktasında yetersiz kalır, çünkü göçmen işçilerin hakları, yerli halktan çok daha az korunur.
Bir gün bir işyerinde, yeni işçilere oryantasyon eğitimi veren bir yöneticinin, kadınların başörtüsü takmasının toplumsal cinsiyet normlarına uygun olduğunu söylemesi, BAE’deki sosyal adaletin ne denli sınırlı olduğunun bir göstergesiydi. Kadınların giydiği kıyafetlerin, işyerindeki cinsiyet rollerine ve şeriatla uyumuna göre düzenlenmesi gerektiği fikri, aslında toplumda şeriatın ne kadar etkin olduğunun bir yansımasıdır.
Sonuç
BAE’de şeriat, sadece bir hukuk kuralı değil, aynı zamanda toplumsal yaşamın her alanında belirleyici bir norm olarak varlığını sürdürmektedir. Şeriatın etkisi, toplumsal cinsiyet eşitsizliği, çeşitlilik ve sosyal adalet gibi meselelerle birleştiğinde, bu sistemin bazı gruplar üzerindeki etkilerini daha net bir şekilde görmek mümkün olmaktadır. Kadınların, göçmen işçilerin ve toplumsal olarak marjinalleşmiş grupların yaşadığı baskılar, şeriatın sadece bir dini norm değil, aynı zamanda sosyal ve ekonomik bir güç olduğunu gösteriyor. BAE’nin modern yüzü ile geleneksel yapıları arasındaki bu çelişki, şeriatın toplumsal yapıyı nasıl dönüştürdüğünü ve şekillendirdiğini gözler önüne seriyor.