İnsomnia Hangi Hormon? Toplumsal Cinsiyet, Çeşitlilik ve Sosyal Adalet Perspektifinden Bir İnceleme
İstanbul’un kalabalık sokaklarında, toplu taşımada ya da bir kafede otururken, bir şeyin farkına varıyorum. Çoğu insan, gün boyunca farklı stres faktörleriyle boğuşuyor. Hepimiz bir şekilde tükenmiş hissediyoruz ama bunun derinlerinde ne var? Toplum olarak, psikolojik ve fiziksel sağlıkla ilgili farkındalığımız artmışken, uyku problemleri gibi konulara dair daha çok konuşuyoruz. Bu yazıda, uyku bozukluğu ve insomnia üzerine konuşurken, toplumsal cinsiyet, çeşitlilik ve sosyal adalet gibi faktörlerin bu sorunla nasıl iç içe geçtiğine bakacağım. Birçok kişi “İnsomnia hangi hormon?” diye soruyor, ama aslında bu sorunun cevabından daha fazlası var: Hangi toplumsal etkenler, hormonlardan çok daha fazla etkili olabilir?
İnsomnia ve Hormonlar: Melatonin ve Kortizol’un Rolü
Öncelikle, insomnia (uykusuzluk) sorununun biyolojik tarafına bakalım. Uykusuzluk, genellikle vücudun melatonin ve kortizol hormonlarının dengesizliğinden kaynaklanır. Melatonin, uyku düzenimizi kontrol ederken, kortizol stresle ilişkili bir hormondur. Bu hormonlar arasındaki dengesizlik, uyku problemlerine yol açabilir. Özellikle yoğun stres yaşayan insanlar, geceleri uyumakta zorlanır. Ama bu biyolojik taraf, insanları sadece bireysel olarak etkileyen bir mesele değil; toplumsal düzeyde de büyük bir sorunun parçası.
Günlük hayatımızda sıkça gözlemlediğimiz üzere, iş yerindeki baskılar, ailevi yükler ya da toplumsal beklentiler, kişilerin uyku düzenini olumsuz etkiler. Ancak, burada önemli olan nokta şu: Bu etkenlerin vücuda etkisi herkes için aynı değildir. Özellikle toplumsal cinsiyet, çeşitlilik ve sosyal adalet kavramları, insomnia üzerinde belirgin bir etkiye sahiptir.
Toplumsal Cinsiyet ve Uykusuzluk
Toplumda genellikle erkeklerin daha fazla iş ve ekonomik sorumluluk taşıdığı, kadınların ise ev ve ailevi sorumluluklar arasında sıkıştığı bir düzende yaşıyoruz. Kadınların, özellikle ev işleri, çocuk bakımı ve iş yaşamı arasındaki dengeyi kurma baskısı altında olması, genellikle uyku düzenlerini olumsuz etkiler. Kadınlar, erkeklere oranla daha fazla insomnia sorunu yaşar. Toplumun bir parçası olarak gözlemlerime göre, kadınların çok daha fazla gece uykusuzluk çektiğini, bir taraftan iş yerinde performans beklentileriyle, diğer taraftan evdeki sorumluluklarla boğuşarak yaşadığını sıkça görüyorum.
Geçenlerde bir arkadaşım bana iş yerinde yaşadığı yoğun stres ve evdeki yüklerinden bahsederken, bir yandan da çocuklarını nasıl uyutmaya çalıştığını anlattı. Yorgun bir şekilde eve geldiğinde bile, zihninin durmadığını söyledi. Geceleri uykusuz geçen saatlerin ardından sabah yine aynı telaşla işe gitmek zorunda kaldığını söyledi. İşte bu, toplumsal cinsiyetin insomnia üzerindeki etkisinin en somut örneklerinden biriydi. Kadınların, iş ve ailevi sorumlulukların ağırlığı altında sıkça melatonin seviyelerinin düştüğünü ve bunun da uyku düzenini bozduğunu söyleyebiliriz.
Çeşitlilik ve Sosyal Adalet Perspektifi
Farklı toplumsal gruplar, yalnızca biyolojik değil, aynı zamanda çevresel faktörlerin de etkisiyle insomnia ya da diğer uyku sorunlarından farklı şekillerde etkileniyor. Özellikle etnik azınlıklar, düşük gelirli bireyler ve göçmenler, daha yoğun stres altında yaşayabiliyor. Ekonomik eşitsizlik, iş güvencesizliği, ırksal ayrımcılık gibi faktörler, uyku bozukluklarını daha da kötüleştirebiliyor.
Bir gün, İstanbul’un yoğun caddelerinden birinde, farklı etnik kökenlerden gelen bir grup insanın arasındaki konuşmalara kulak misafiri oldum. Çoğu, ailelerini geçindirmek için gece yarılarına kadar çalışmak zorunda olduklarını söylüyordu. Hızla değişen yaşam şartları ve belirsiz ekonomik durum, onların uyku düzenini de olumsuz etkiliyordu. “Nasıl uyuyabilirim ki, başımda bir sürü borç var?” diye soruyordu biri. Bu, sadece ekonomik değil, aynı zamanda psikolojik bir yük haline gelmişti.
Toplumsal cinsiyet, etnik köken ya da ekonomik durum, uykusuzluk sorununu farklı bireyler için daha katlanılmaz kılabiliyor. Bu, sadece hormonların etkisiyle açıklanamayacak bir durum; aynı zamanda bir adaletsizlik, bir eşitsizlik problemi.
Sosyal Adalet ve İnsomnia: Eşitsizliklere Dair Bir Yansıma
Sosyal adalet eksiklikleri, insanların uyku düzenlerini bozarken, bunun psikolojik ve biyolojik etkileri de daha derinleşiyor. Özellikle kadınlar ve azınlık gruplar, daha fazla dışlanma ve baskı altında olduklarında, uyku problemleriyle baş etmekte daha zorlanıyor. Uykusuzluk, sadece biyolojik bir sorun olmaktan çıkarak, toplumsal yapının bir yansıması haline geliyor. Bu durum, hem bireysel sağlığı hem de toplumsal dayanışmayı zedeler.
Bir gün toplu taşımada karşılaştığım bir kadın, her sabah saatlerce yol alarak işe gidiyordu ve ardından evde yine aynı yoğun tempoda işlerine devam ediyordu. Kadınlar için “görünmeyen yükler” oldukça fazla. Bir taraftan profesyonel başarı bekleniyor, bir taraftan da evdeki sorumluluklar. Bu türden zorluklar, insomnia ve diğer psikolojik rahatsızlıkların yayılmasına zemin hazırlıyor.
Sonuç: Hormonlar ve Toplumsal Faktörler Birlikte İşliyor
İnsomnia, sadece hormonlar ve biyolojik faktörlerden kaynaklanmaz. Toplumsal cinsiyet, çeşitlilik ve sosyal adalet gibi faktörler, uyku bozukluklarını daha da karmaşık hale getirebilir. Hormonlar ve biyolojik faktörler, elbette insomnia üzerinde etkili olsa da, sosyal koşullar, ekonomik eşitsizlikler ve toplumsal baskılar da bu sorunun bir parçasıdır. İşte bu yüzden, insomnia sorusunu sadece biyolojik bir açıdan değil, toplumsal bir mesele olarak da ele almak gerekiyor.
Sonuç olarak, insomnia sadece bir uyku problemi değil, toplumsal yapının bir yansımasıdır. Her birimizin uykusuzlukla olan ilişkisi, yalnızca bireysel değil, aynı zamanda toplumsal ve politik bir anlam taşır.