Büyük Göç Nedir? İşte Bu Çılgın Yola Bir Başka Gözle Bakmak!
Giriş: Bir Başka Göç Hikâyesi
İzmir’de yaşayan, sürekli şehri terk etmeyi hayal eden ama hafta sonu bazen evde “bugün de bir şeyler yapmalıyım ama yapamam, çünkü ben tam bir ev kuytusu gibiyim” diyen biri olarak, Büyük Göç konusu bana bir hayli enteresan geliyor. Çünkü bu kadar “görünüşte” rahat ama derinlerde sürekli bir kafa karışıklığı yaşayan bir tip olarak, “Büyük Göç”ün bizlere ne kadar uzak olabileceğini düşündüm. Hani şu tüm Türkiye’nin konuştuğu, herkesin kafasında bir yeri olan ama aslında kimseyi tam olarak neyin, nasıl, ne zaman, ne kadar göçtüğünü bilmediği meşhur “Büyük Göç”ten bahsediyorum.
Ama, tabii ki ben bir yandan düşündüm: “Yok ya, ben bu yazıyı yazarım. Milyonlarca insan, hatta yüzyıllardır bu konu üzerine makaleler yazıyor. Hadi, biraz farklı yapayım.” Gerçekten de… Ben de içten içe her şeyi fazla düşünüyorum ya, bir de şu iç sesim var: “Yağmur yağıyor, ama bu göç gerçekten büyük mü?”
Evet… Bu yazı bir bakıma, sadece Türkiye’yi değil, belki de dünyanın en büyük göçlerinden birine dair bir nevi mizahi bir bakış açısı. O yüzden hazır olun, ben biraz da gerçek hayattan komik sahnelerle konuyu bağlayacağım. Tüm ‘Büyük Göç’ün kaybolan bir nesli, kendisini arayan bireyi, bambaşka bir dünyada kaybolan insanları anlatmasını bekliyorsanız, kusura bakmayın, burada bir şeyler biraz daha eğlenceli olacak. Yani hadi gelin, biraz eğlenelim.
—
Büyük Göç: Ne Oluyor?
Büyük Göç… Kulağa biraz dramatik, ama aslında çok basit bir hikâye. Çok yıllar önce, Anadolu’nun köylerinden şehirlerine, kasabalarından büyük şehirlere, yerinden yurdundan olan insanlar, akın akın göç etmeye başladılar. Büyük Göç’ün en basit tanımı, bu insanların mecburiyetle evlerinden, topraklarından ayrılmalarıdır. Göç ettikleri yerler genellikle büyük şehirlerdi, çünkü burada daha fazla iş imkânı, daha çok para vardı. O kadar para vardı ki, benim gibi gençlere bazen “Abi, git, biraz çalış, biraz para kazan” dediklerinde, bir anlık ciddi kafa karışıklığı yaşıyorum: “Para diyorum, ama ben şimdi şehri terk edersem, buradaki kahve dükkanlarının kapanmasıyla şehir mi yok olur?” Cevap alamıyorum, ama işte bu kadar komik bir kafa yapısına sahibim.
Büyük Göç’ün ne demek olduğuna dair genel bir anlayışımız olsa da, bu da bir bakıma şehre gelen insanların, yeni bir hayata alışmaya çalıştıkları zamanla başlıyor. O ilk kez büyük şehre taşınan insanın gözlerinde kaybolan güven, o kaybolan gelenekler… Ahh, bunlar tam da anlatılacak şeyler! Aslında bir bakıma, bu yazı, İzmir’de kahve içip, bir yandan metroda buluştuğum, bir yanda otobüsle mesaiye giderken birbirini anlamaya çalışan insanların hikâyesi.
—
Sahne 1: Bir Köyden Şehre Göç
Düşünsene, bir köyden şehre geldin. Sabahları zeytinyağı kokan mutfaklarda uyanmaya alıştığın bir hayatı bırakıp, İzmir’in merkezine taşındın. Gözlerinde hâlâ köy yolunu, traktörün sesini, köyün meydanındaki o pazarı hatırlıyorsun. Ama bir anda bambaşka bir dünyanın içine düştün. Yolda yürürken, sağındaki otobüs durağındaki insanların yüzü asık, herkes aceleyle bir yere gitmeye çalışıyor. O kadar hızlı koşuyorlar ki, “Nereye?” diye sormak istiyorsun, ama cevap alamayacaklarını bildiğin için sormuyorsun.
Benim gibi her şeyin ironik tarafını görmeye çalışan biri için, şehre alışmaya çalışan bir köylü kadar komik bir şey yok. Bir tane kuzenim var, adını veremem ama ismi Okan. Şehre ilk geldiğinde, “Abi, burası çok karışık, ne yapacağımı şaşırdım!” dedi. Şu hâlini hatırlıyorum, yolda yürürken karşısına ilk çıkan belediye otobüsünü gördü ve panikledi. “Yahu bu nedir, insan böyle bir şeyle mi gitmek zorunda kalır?” dedi. Tabii ki, İzmirli olarak hemen “Normal, alışacaksın” dedim ama… O an Okan’ı o kadar iyi anladım ki.
—
Sahne 2: Hayatın Temel Amaçları
Bir de şu var, şehre gelenlerin derdi bir an önce para kazanmak. O yüzden Büyük Göç bir bakıma, herkesin daha iyi yaşam standartlarına sahip olmak için gitmeye başladığı bir yolculuktur. Ama bir yanda da, gelenlerin kafasında bir soru vardır: “Gerçekten bu kadar paran varsa, neden hâlâ bu kadar stresli bir hayat yaşıyoruz?” Tabi, bunu yüksek sesle dile getirmek imkansız. Çünkü o parayı kazanmak için çalışırken, hayatının anlamını kaybetmek… Bir ironidir!
“Bir ton para kazandım, ama aslında neyi kazandım?” diye düşündüğünüzde, bu tüm şehirdeki her insanın iç sesine dönüşür. “Bir gün şehri terk edip, köydeki eski hayatıma dönebilir miyim?” sorusu aklınıza gelir. Ama aklınızın bir köşesinde hâlâ “Burası büyük şehir, burada her şey var, bir daha geriye gitmek de ne demek?” düşüncesi sizi alır.
—
Sahne 3: Yeni Bir Başlangıç
Şehre gelmişsin ama her şey tam olarak istediğin gibi gitmiyor. “Aman, o kadar da büyük bir şey değil” dersin. Ama içten içe şunu hissedersin: “Hadi bakalım, yeni baştan mı?” Evet, büyük göçün insanın hayatını değiştirmesi de böyle başlar.
Yeni insanlarla tanışmak, yeni bir dilde küfürler etmek, bir “kahve kültürü”ne yeni yeni alışmak… Hani zamanla “Burası niye İstanbul gibi, niye sadece giyinmek için kıyafet alıyoruz?” gibi sorular sormaya başlarsınız. Tabii ki her şeyin sonunda, köydeki o eski tarzı ararsınız. “Ne diyordum, bu gürültü falan ne ya?” deyişinizi hatırlarsınız ve derken hayatınıza yavaşça kabul edersiniz. Burası, şehri terk edebileceğiniz, o yollardan çıkamayacağınız yer.
—
Sonuç: Büyük Göç ve Büyük Hayat
Büyük Göç, gerçekten büyük bir mesele ama her açıdan her yeni nesil için de farklıdır. Köyden şehre göç eden bir kişinin büyük bir hayatla tanışmasıyla, bir şehirde doğan ama dışarıda kaybolan bir insanın yaşadığı gerçeklik farklıdır. Şu an, benim gibi İzmir’de yaşayan, her şeyin ironik tarafını görmek isteyen ve şehri terk etmeyi hayal eden biri için “Büyük Göç” tam olarak anlaşılabilir bir şeydir. Ama her hâlükârda, bu yolculuk bir daha geri dönülmesi mümkün olmayan bir süreci ifade eder.
Göç edenler, aslında kendilerini kaybeden insanlardır; ama bir şekilde kendilerini bulurlar. Belki de bu kadar dramatik değil, ama ne diyeyim… Göç, bazen bir yerden bir yere gitmekten çok daha fazlasıdır.