Merhaba! Gule sayfasının bu haftaki konusu “Osmanlıca’da irtihal ne anlama gelir”. Umarız faydalı bulursunuz!
Osmanlıca’da İrtihal Ne Anlama Gelir? Bir Kelimenin İçime Dokunduğu Gece
Kayseri’de kış başka oluyor. Bunu burada yaşamayan birine tam anlatamıyorum. Ayaz insanın yüzüne vururken sadece üşümüyor insan; biraz da düşünüyor. Özellikle gece eve yalnız dönüyorsan… Hele bir de aklında yarım kalmış cümleler, söylenememiş vedalar varsa, o soğuk direkt içine işliyor.
Ben o gece Cumhuriyet Meydanı’ndan eve yürüyordum. Saat bayağı geçmişti. Eldiven takmayı unutmuşum. Ellerim ceplerimde, kulaklık kulağımda ama müzik dinlemiyorum. Sadece takmışım işte. İnsan bazen dış dünyayla bağlantısını kesmiş gibi hissetmek istiyor.
O ara telefonuma eski bir arkadaşımın mesajı düştü.
“Başın sağ olsun…”
Mesajı görünce birkaç saniye durdum. Gerçekten durdum. Yürüyen insanlar önümden geçiyordu ama ben sanki donmuş gibiydim. Çünkü kimi kastettiğini anlamam birkaç saniye sürdü.
Dedemi…
Dedem birkaç aydır hastaydı ama insan yine de konduramıyor. “İyileşir ya” diyorsun. “Bizim dede güçlü adamdır” diyorsun. Sonra hayat hiç hazırlıklı olmadığın bir anda gelip cümlenin ortasına oturuyor.
Eve gidene kadar mesajı kimseye göstermedim. Annemi aramadım bile. Çünkü sesi titrerse ben dağılırım diye korktum.
O gece odamın ışığını açmadan yatağın kenarına oturdum. Sonra yıllardır yaptığım şeyi yaptım. Günlüğümü açtım.
Ve ilk defa o kelimeyle karşılaştım.
“İrtihal…”
Osmanlıca’da İrtihal Ne Anlama Gelir?
Osmanlıca’da irtihal ne anlama gelir? diye ilk kez o gece araştırdım.
Kelime anlamı olarak “göç etmek”, “ayrılmak”, “bir yerden başka yere gitmek” anlamına geliyor. Ama zamanla özellikle ölüm için kullanılan daha zarif, daha derin bir ifade hâline gelmiş.
Bir insanın bu dünyadan ayrılışı…
Göç edişi…
İlk okuduğumda boğazım düğümlendi. Çünkü “öldü” kelimesinin sertliğiyle büyümüşüz biz. İrtihal ise sanki biraz daha yumuşak. Bir kapının kapanması değil de uzun bir yolculuk gibi.
Dedemi düşündüm sonra.
Hayatı boyunca Kayseri dışına çok çıkmamış bir adamdı ama herkes ona “yol adamı” derdi. Çünkü oturduğu yerde bile insanın içine dokunurdu.
Dedemin Sobanın Yanındaki Sessizliği
Biz küçükken her kış soba yakılırdı.
Doğalgaz vardı aslında ama dedem sobadan vazgeçmezdi.
“Isı başka oğlum” derdi.
Bir akşam yine sobanın yanında oturuyoruz. Ben üniversite sınavına hazırlanıyorum o zamanlar. Matematik kitabına bakıyorum ama kafam başka yerde.
Dedem bana döndü:
“İnsan büyürken en çok neye üzülüyor biliyor musun?”
“Bilmem.”
“Her şeye alıştığını fark edince.”
O zaman çok anlamamıştım. Şimdi 25 yaşındayım ve bazen o cümle durduk yere aklıma geliyor.
İnsan gerçekten alışıyor.
Yokluğa da alışıyor.
Sessizliğe de.
Yarım kalmış şeylere de.
Ve galiba en korkuncu bu.
İrtihal Kelimesinin Bende Uyandırdığı His
Osmanlıca’da irtihal ne anlama gelir? diye araştırırken fark ettim ki bazı kelimeler sadece anlam taşımaz. Duygu da taşır.
Mesela “vefat” başka hissettiriyor.
“Ölüm” başka.
“İrtihal” bambaşka.
Sanki içinde hüzünle birlikte kabulleniş de var.
Ben o gece sabaha kadar uyumadım. Günlüğe sürekli bir şeyler yazdım. Bazen cümle kuramadım. Sadece tarih attım.
“15 Ocak.
Dedem irtihal etti.”
Bunu yazarken bile ellerim titredi.
Çünkü ilk kez bir insanın artık geri dönmeyeceğini tam olarak hissediyordum.
Cenazeden Sonra Eve Dönmek
İnsan cenazede güçlü durmaya çalışıyor.
Akrabalar geliyor.
Sarılmalar.
“Sabır diliyorum” cümleleri…
Ben hepsinde kafamı sallıyordum sadece.
Ama asıl zor olan eve dönmekmiş.
Kapıyı açınca anladım bunu.
Dedemin koltuğu duruyordu.
Tesbihi masadaydı.
Gözlüğü televizyonun yanındaydı.
Bir insan gidince eşyalar neden bu kadar suskun oluyor bilmiyorum.
Annem mutfakta sessizce çay koyuyordu. Babam camdan dışarı bakıyordu.
Kimse konuşmuyordu.
O an anladım ki bazı acılar bağırmıyor.
Sessizleşiyor.
Kayseri Geceleri ve İnsan İçinde Büyüyen Boşluk
Sonraki haftalar boyunca sürekli yürüdüm.
Kayseri’de gece yürümeyi severim ben. Özellikle Talas taraflarında. Hava buz gibi olur ama kafam biraz sakinleşir.
Bir gece yine yürürken telefon notlarıma şunu yazmışım:
“Bir insanın hayatından çıkmasıyla bir şehrin havası değişebilir mi?”
Çünkü gerçekten değişmişti.
Aynı sokaklar ama farklı hissettiriyor.
Aynı ev ama eksik.
Aynı masa ama boş.
İnsan bazı kayıplardan sonra çocukluğunu da kaybediyor galiba.
Eski Defterlerin İçinden Çıkan Kâğıt
Dedemin eşyalarını toplarken eski bir defter buldum.
İçinden küçük bir kâğıt çıktı.
Üzerinde Osmanlıca birkaç kelime vardı. Dedem eski yazıya meraklıydı çünkü.
Altında da Türkçe karşılığı:
“Her irtihal bir başlangıcın gölgesidir.”
Uzun süre o kâğıda baktım.
İnsan sevdiği birini kaybedince hep son gibi düşünüyor. Ama belki gerçekten başka türlü bakmak gerekiyor.
Belki irtihal sadece bitiş değildir.
Belki bir hatıranın başka biçimde yaşamaya devam etmesidir.
Osmanlıca’da İrtihal Ne Anlama Gelir? Sorusunun Bende Bıraktığı İz
Bugün biri bana Osmanlıca’da irtihal ne anlama gelir? diye sorsa sadece sözlük anlamını söyleyemem.
Çünkü benim için artık bir kelimeden fazlası.
Bir kış gecesi.
Yarım kalan bir sohbet.
Sobanın sesi.
Bir vedanın ağırlığı.
Hepsi o kelimenin içine karıştı.
Bazı insanlar öldükten sonra tamamen gitmiyor galiba.
Mesela hâlâ çay içerken dedemi düşünüyorum.
Bazen haber izlerken onun yorum yapacakmış gibi geldiği oluyor.
Bazen yanlışlıkla telefonu elime alıp onu arayacak gibi hissediyorum.
Sonra gerçek yavaşça oturuyor içime.
İnsan buna alışıyor mu bilmiyorum.
Ama yaşamayı öğreniyor galiba.
Bir Günlüğün Son Sayfası
Geçen ay eski günlüklerimi tekrar okudum.
O gece yazdığım sayfaya denk geldim.
Bazı yerlerde mürekkep dağılmış. Büyük ihtimalle ağlarken yazmışım.
Şöyle bir cümle vardı:
“Bir insan gidince dünya aynı kalıyor ama sen aynı kalmıyorsun.”
Uzun süre baktım o satıra.
Çünkü hâlâ doğru geliyor.
İnsan kayıplardan sonra değişiyor.
Daha sessiz oluyor.
Daha düşünceli.
Daha kırılgan.
Ama aynı zamanda daha gerçek.
Değerli Gule okurları, “Osmanlıca’da irtihal ne anlama gelir” hakkındaki bu içeriğimizin sonuna ulaştınız. Umarız faydalı olmuştur!
İrtihal Bazen Bir Vedadan Fazlasıdır
Şimdi dönüp baktığımda şunu hissediyorum:
İrtihal kelimesinin bu kadar etkileyici olmasının sebebi içinde saygı taşıması.
Bir insanın bu dünyadan ayrılışını incitmeden anlatıyor.
Dedem için “öldü” demek hâlâ sert geliyor bana.
Ama “irtihal etti” deyince sanki içimde daha sakin bir yer açılıyor.
Belki de bazı kelimeler yarayı tamamen kapatmasa bile acısını hafifletiyor.
Kayseri’de bugün yine hava soğuk.
Camın dışında rüzgâr var.
Masamda açık bir günlük.
Yanımda çay.
Ve ben hâlâ bazı geceler dedemin sesini hatırlıyorum.
“İnsan her şeye alışıyor oğlum…”
Haklıydı belki.
Ama bazı insanları özlemeye insan hiç alışmıyor.